Địa danh Hoa Lư - Ninh Bình là một trong những kinh đô của Việt nam dưới thời nhà Đinh, nhà Tiền Lê mở ra thời kì độc lập, thống nhất và phát triển lâu dài trong tiến trình lịch sử Việt Nam. Đạo phật ở thời kì này rất phát triển, có thể nói Đạo Phật thời kì này phát triển đến đỉnh cao, nhiều sự kiện quan trọng của đất nước đều có sự tham gia của Phật giáo. Vì lẽ đó, Hoa Lư dần trở thành trung tâm của phật giáo và có rất nhiều ngôi chùa và bảo tháp được xây dựng như chùa Bái Đính, chùa An Tiêm…

 

Trải qua biết bao thăng trầm của lịch sử, ngày nay đạo Phật và các tôn giáo khác được tự do hoạt động và phát triển hơn trước đây rất nhiều. Chùa Bái Đính ra đời như là một đại diện cho sự phát triển đó với rất nhiều công trình lớn được xây dựng. Công trình để lại dấu ấn mạnh mẽ nhất là bảo tháp Xá Lợi nằm phía Tây chùa Bái Đính. Đây là một trong những kiến trúc tiêu biểu nhất thể hiện được những giá trị văn hóa dân tộc, chất chứa nét tinh hoa văn hóa nhân loại và tâm sức của rất nhiều nghệ nhân trong và ngoài nước nhằm tạo nên một biểu tượng mới cho vùng đất cố đô này. 

 

 

Tọa lạc ở phía Tây điện Tam Thế của chùa Bái Đính, bảo tháp Xá Lợi nổi bật trên nền trời xanh thẳm. Chân tháp là một kiến trúc hình lục giác kiên cố với chu vi 24m, chiều cao 99m tương ứng với chiều sâu của móng tháp. Con số 99 là điểm đặc biệt trong kết cấu của kiến trúc tháp. Số 99 biểu trưng cho sự trường tồn vĩnh cửu hàm ý mang lại sự may mắn, tốt lành trong trời đất. Ở phần ngoài của tòa bảo tháp được làm nên từ những vật liệu đậm chất Việt như là gạch nung theo phương thức truyền thống, gạch Bát Tràng hoa văn trang trí của phong cách nghệ thuật thời lý như: mây, cánh sen, sóng nước, lá bồ đề được các nghệ nhân cách điệu tạo nên một chỉnh thể hoàn hảo.

 

Những tượng phật bằng đá được đặt hài hòa xung quanh 6 cạnh và được bố trí đều đặn từ chân lến đến ngọn tháp. Tất cả tổng thể đó tạo cho bề mặt tháp toát lên nét uy nghi, cổ kính và linh thiêng. Bước vào bên trong lòng tháp, ngay chính diện tầng 1, chúng ta không khỏi choáng ngợp và ngạc nhiên trước một không gian lộng lẫy, tràn ngập sắc vàng. Trung tâm của tầng 1 là tượng Phật Thích Ca Mâu Ni dát vàng rực rỡ, bệ thờ được tạc bằng đá xanh gồm 3 cấp, được chạm khắc họa tiết rồng, hoa sen và các linh vật rất tinh xảo. Mặt trên cùng của bệ thờ chính là tượng Phật Thích Ca Mâu Ni đang tọa thiền. Khác với những pho tượng Phật thường được thờ ở chính điện khác, bức tượng này còn được biết đến với tên gọi là Tuyết Sơn có nghĩa là Thích Ca đang khổ hạnh ở núi tuyết. Theo như truyền thuyết, trước khi trở thành Phật, Ngài đã có sáu năm tu hành trên khu rừng rậm sau dãy núi Tuyết Sơn theo lối đầu đà khổ hạnh. Bởi vậy, tạo hình của bức tượng cũng chính là biểu trưng thể hiện cho thời kì khổ hạnh mà Ngài đã trải qua.

 

 

Sáu mặt tường xung quanh bức tượng được xây dựng và chế tác từ đá Thạch Anh có nguồn gốc từ Ấn Độ. Trên mỗi bức tượng là Phù Điêu được trạm khắc điêu luyện, miêu tả về cuộc đời của Đức Phật kể từ khi sinh ra đến khi tu thành chính đạo. Được xây dựng trong thời gian gần 10 năm. Từ năm 2008 đến nay, hàng chục thợ điêu khắc đến từ Ấn Độ đã phối hợp với nghệ nhân và kiến trúc sư trong nước để tạo nên tòa bảo tháp độc đáo và ấn tượng cho mọi người đến chiêm bái. Những tầng tiếp theo tiếp nối Phù Điêu đá mô phỏng lại những điển tích trong cuộc đời của Ngài kết hợp với những hoa văn trang trí được kết hợp trạm trổ sắc nét và cầu kì. Mỗi bức phù điêu là một câu chuyện khác nhau thể hiện xúc tích qua những bàn tay khéo léo của những nghệ nhân điêu khắc. Tầng cao nhất của tháp cũng chính là nơi bảo tồn Ngọc Xá Lợi của Đức Phật Như Lai.

 

 

Tương truyền, sau khi Ngài viên tịch, hàng đệ tử làm lễ Trà Tì, sau khi lửa tàn, họ phát hiện trong tro có rất nhiều tinh thể trong suốt tỏa ra những tia sáng muôn màu khiến cho không gian xung quanh tháp càng  trở nên linh thiêng và tráng lệ. Đệ tử đếm được tất thảy có 84 nghìn viên, được chia thành 8 phần mà sau này gọi là Xá Lợi của Phật Tổ. Đây được coi là bảo vật của phật giáo Ấn Độ và thế giới. Bảo tháp Chùa Bái Đính được vinh dự lưu giữ một phần Xá Lợi đó tại tầng thứ 13 của tháp. Như vậy, có thể thấy, tháp 13 tầng trong Phật giáo là một dạng tháp tương đối hiếm. Con số 13 cũng là hàm số biểu trưng cho 13 vòng sanh của Phật. Tháp Xá Lợi uy nghi,  với 13 tầng như mang hàm ý tượng trưng cho sự hiển linh của Phật Tổ, sự trường tồn mãi với thời gian của những ý niệm sâu sắc về đạo Phật. Bởi thế, khi đặt Xá Lợi của Phật tại đây cũng như chúng ta đang chiêm bái Phật Tổ vậy. Với sự kế thừa, phát huy tinh hoa nghệ thuật Phật giáo từ ngàn xưa, bảo tháp Xá Lợi được xây dựng có thể coi là một biểu tượng vững bền của dân tộc, thể hiện công sức, trí lực vào việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa tâm linh, tín ngưỡng thờ Phật cao quý đã tồn tại từ hàng ngàn năm nay.

 

 

Chùa Bái Đính nói chung và bảo tháp Xá Lợi nói riêng là một sự kết nối tâm linh giữa xưa và nay, giữa trời và đất, tất cả giao hòa với nhau để những điều tốt đẹp, phồn vinh mãi ở lại cùng con người và núi sông.