Định cư ở vùng đất Sapa suốt hơn 300 năm qua, dân tộc H’Mông là đồng bào dân tộc thiểu số lớn nhất ở Sapa và chiếm hơn nửa tổng dân số nơi đây. Cách đây ít lâu, nhiếp ảnh gia Réhahn đã có dịp tới thăm đồng bào H’Mông ở Pà Cò, một ngôi làng ở tỉnh Hòa Bình, và khám phá nghệ thuật nhuộm màu chàm vô cùng độc đáo. 

Tại Pà Cò, tôi đã gặp Sung Y Xia, một người phụ nữ 39 tuổi nổi tiếng với nghệ thuật nhuộm màu chàm và vẽ trên vải batik. Cô bắt đầu theo phong cách batik từ khi mới 15 tuổi và đến nay đã trở thành chuyên gia trong lĩnh vực nghệ thuật này dù tuổi đời còn ít hơn rất nhiều so với các nghệ nhân batik giỏi nhất.

Những người phụ nữ H’Mông như Sung Y Xia có thể lấy màu chàm để nhuộm vải thành màu xanh đậm, màu đặc trưng của các đồng bào dân tộc thiểu số ở Sapa. Màu nhuộm xanh này từng được người H’Mông dùng để nhuộm vải may áo khoác cho con trẻ suốt từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Ngày nay, người dân Pà Cò đã tạo ra những thớ vải sắc xanh đẹp mắt để bán cho các thương lái từ Hà Nội và các tỉnh thành khác. Nghệ thuật nhuộm màu chàm này đã mang lại cơ hội tăng thêm thu nhập tuyệt vời cho các đồng bào dân tộc thiểu số người địa phương.

Tôi được cho biết, người ta có thể chiết xuất thuốc nhuộm màu chàm từ vài loài thực vật khác nhau nhưng vì chàm là loài cây phổ biến hơn cả nên nó thường được người dân sử dụng. Trong số hơn 300 loài chàm khác nhau thì chàm quả cong (danh pháp là Indigo tinctoria) và chàm anil (danh pháp là I. suifruticosa) là hai loại phổ biến nhất, đều thuộc họ đậu.

Người H’Mông trồng chàm dọc các sườn đồi. Sau khi thu hoạch, họ dùng lá của chúng cho lên men và ôxi hóa để tạo thành thuốc nhuộm xanh. Để tạo ra được thuốc nhuộm chàm chất lượng tốt đòi hỏi người làm phải có nhiều kinh nghiệm, các thành phần chất lượng và thời gian. Cả quy trình nhuộm có thể kéo dài từ 10 ngày tới 1 tháng.

Để làm thuốc nhuộm, lá chàm được thu hoạch và ngâm cùng nước suối sạch trong thùng lớn suốt 3 ngày. Sau đó người H’Mông vớt bã ra và cho vôi vào khuấy đều cho tới khi xuất hiện lớp màu vàng/xanh trên bề mặt. Thường thì sẽ mất khoảng vài giờ. Khi dung dịch chàm vôi lắng xuống đáy thùng, người H’Mông cho thêm tro đốt từ gỗ chất lượng tốt, cháo, nước và cồn và để trong vòng 4-5 ngày cho tới khi thấy bọt sủi lên. Bọt sủi này là dấu hiệu thành công của quá trình sản xuất màu nhuộm Batik.

Khi màu nhuộm đã sẵn sàng, nghệ nhân Batik có thể sử dụng sáp ong và những dụng cụ đặc biệt để vẽ các họa tiết và thiết kế lên vải sợi gai dầu, một quá trình có thể mất tới 1-2 tháng. Chất liệu vải giờ đây phủ sáp ong và người nghệ nhân sau đó dùng các công cụ để bỏ lớp sáp ong ra khỏi các họa tiết và thiết kế. Sau đó, vải được ngâm trong màu nhuộm Batik và phơi khô dưới ánh nắng mặt trời. Sáp ong đóng vai trò như lớp bảo vệ khi vải được nhuộm và chỉ những khu vực không còn sáp ong mới được nhuộm màu. Quy trình này có thể được lặp đi lặp lại nhiều lần để tạo ra những thiết kế đa sắc đẹp mắt. Vải càng được nhuộm nhiều lần thì màu sắc càng đậm hơ

Người H’Mông làm vải đen bằng cách lặp lại quy trình nhuộm nhiều lần, thường là mỗi tháng 2 lần. Đây cũng là lý do tại sao phụ nữ H’Mông thường có những bàn tay nhuốm màu xanh, bởi chúng cũng bị nhuộm màu chàm. 

 Theo travellive.com