Nằm cách thành phố Hưng Yên khoảng 7km, làng Tất Viên ở Xã Thủ Sỹ, huyện Tiên Lữ từ lâu đã nổi tiếng khắp vùng, bởi ngôi làng nhỏ này vốn có nghề truyền thống đan đó được hơn 200 năm. , Từ tỉnh lộ rẽ vào, Thủ Sỹ hiện ra với hình ảnh làng quê đậm chất Bắc bộ với những mái ngói thâm nâu, nếp nhà ba gian xưa cũ và những lũy tre xanh, tạo nên một khung cảnh làng quê thanh bình, yên ả.  Con đường làng dẫn lối từng ngôi nhà nhỏ không phải lúc nào cũng là con đường nhựa trải phẳng lì mà có những đoạn đường đất gập ghềnh.

Làng nghề đan đó 200 tuổi

Ghé thăm các gia đình trong thôn đều có thể thấy cảnh các cụ ông, cụ bà ngồi trước hiên, đôi bàn tay vừa thoăn thoắt đan đó, vừa vui vẻ kể cho nhau nghe những câu chuyện gia đình, làng xóm. Các cụ kể rằng trước kia, mỗi độ nông nhàn, ở Thủ Sỹ, nhà nào cũng đan đó, mọi người có thể ngồi đan đó cả ngày. Cả làng rộn ràng tiếng chẻ tre, chẻ nứa, khoảng sân rộng nhà nào cũng đầy những thân đó, những nan tre, những chiếc đó thành phẩm... Còn vào thời điểm thu hoạch mùa màng, người dân sẽ tranh thủ đan vào buổi chiều tối.

Hiện làng nghề Tất Viên có khoảng 200 đến 300 hộ gia đình làm nghề đan đó, nhiều nhất ở hai thôn Tất Viên và Nội Năng. 

Những ngày đầu hè, người dân không còn bận rộn với công việc đồng áng nên đâu đâu cũng thấy những con người thoăn thoắt đan rọ, đan đó. Trước sân nhà hay dưới những tán lá nhãn, mọi người sẽ được ngắm nhìn những con người tụ họp tập trung đan đó, chút chút lại rộ lên tiếng cười đùa vui giữa không gian yên ả, thanh bình biết nhường nào.

Theo chia sẻ, thành phẩm chính dùng để đan đó là chất liệu tre, nứa già bởi có tính dẻo và bền nên rất phù hợp dùng làm nguyên liệu để đan đó - một công cụ truyền thống của người Việt xưa dùng để đánh bắt tôm, tép, cá...Cụ Lương Sơn Bạc cho biết, để tạo ra một chiếc đó đẹp, tròn và đạt tiêu chuẩn bán ra thị trường, bước quan trọng nhất là chọn tre, nứa già mới có thể đan được những chiếc đó chắc chắn, bền đẹp...

Sau khi làm sẵn nguyên liệu các nan tre, nứa thì tiến hành đan. Kỹ thuật đan đó cực kỳ phức tạp, một người thợ nếu để đan hoàn thiện một chiếc đó phải học mất thời gian khá dài, trải qua nhiều công đoạn khác nhau. Bởi vậy, gia đình cụ Bạc mỗi người chia nhau một việc, người chẻ, người vót che, nứa rồi sau đó mới thực hiện đan đó. 

Trong quá trình đan, dễ nhất là đan hom miệng đó, khó nhất là đan cạp, vành miệng và đan kết thúc đuôi đó. Đó có hình bầu dục, đuôi nhọn, miệng nhỏ tròn, còn nắp miệng là chiếc hom. Một người thợ lành nghề đan hoàn thành chiếc đó mất khoảng 60 phút. Cụ Bạc cho biết: "Đó phải đan mượt mà, hun thẫm không cháy, 10 cái giống nhau. Nan phải chẻ ra phơi khô, nhúng nan vào nước vôi. Đó hun bằng rơm, lửa phải đều, không được cho lửa bùng. Phải hun 3 lửa mới đẹp được. Nghệ thuật hun rất khó, các cụ bà hun là đẹp nhất, tăng thêm độ bền cho sản phẩm. Khi nào ngả vàng sậm thì có thể giao bán".

Đó có hình dạng khá đặc trưng: hình bầu dục, đuôi nhọn, miệng nhỏ tròn, nắp miệng là chiếc hom. Một người lành nghề mất khoảng 15-20 phút để tạo nên một chiếc đó hoàn chỉnh. Lừ bóng chủ yếu dùng để bắt các loại cá nhỏ như cá rô, cá diếc, thia, cá chù, cá cấn. Loại đó này phải dùng nan nhỏ để đan thì cá mới không bị lọt và đó mới bền nên phải dùng nguyên liệu là loại trúc đang trưởng thành, vừa có độ cứng lại vừa có độ dẻo dai. Còn các loại đó nằm, nơm, đăng, đáy thì làm đơn giản hơn. 

Trước đây, đó chỉ là một ngư cụ bình dân những giờ đây nó đã trở thành sản phẩm được ựa chuộng trong thiết kế nội thất, trang trí mỹ thuật để tạo nên một không gian cho những ai hoài cổ về kí ức thôn quê

Hiện nay, những sản phẩm làm từ tre, nứa rất được ưa chuộng trong việc trang trí, làm đồ nội thất. Sản phẩm không những được ưa chuộng ở trong nước mà còn được xuất khẩu ra nước ngoài. Cụ Lương Sơn Bạc chia sẻ, có những đoàn khách từ Ấn Độ, Đức hay Mỹ về đây rất thích và đặt hàng với số lượng lớn.

Cụ Lập dù tuổi cao nhưng vẫn hàng ngày đan đó và dạy nghề cho con cháu

Sẽ không quá khi nói những chiếc đó là đặc trưng riêng của vùng đất Thủ Sỹ này. Rời ruộng đồng, rời bàn tay cày cuốc là người già, phụ nữ và thanh niên trai tráng lại tất bật phơi nan, vót tre, đan đó, kết chùm…Tất cả góp phần tạo nên một bức tranh làng nghề đặc sắc. Dù chỉ là nghề phụ nhưng đan đó không phụ công người dân Thủ Sỹ. Với khoảng 650.000 chiếc đó có mặt tại thị trường mỗi năm, người dân Thủ Sỹ có thêm đến 50% thu nhập trang trải cuộc sống lúc nông nhàn.

Hàng năm, Thủ Sỹ cung cấp khoảng 650.000 sản phẩm cho các tỉnh như Hà Nam, Nam Định, Bắc Ninh, Bắc Giang... nơi có những cánh đồng chiêm trũng và nhiều kênh mương, sông ngòi. Đó ở Thủ Sỹ có khoảng 3, 4 loại, trong đó, loại đó được hun màu nâu cánh gián có giá 30 - 40.000 đồng/chiếc, còn đó trắng 20.000 đồng/chiếc.

Đan đó tuy chỉ là nghề phụ ở Thủ Sỹ mỗi khi nông nhàn, nhưng lại mang đến 50% thu nhập cho người dân trong xã, giúp người dân có một khoản thu nhập ổn định để trang trải cuộc sống. Cụ Bạc chia sẻ: "Các cụ ngày xưa đêm đan đó, sáng sớm mang đó ra chợ bán để nuôi con ăn học. Tôi cũng vậy. Bây giờ một tháng thu nhập được đôi triệu, cuộc sống đủ sinh hoạt. Nhờ cái đó này mà con cái trưởng thành".

Ngày nay, xã hội ngày càng phát triển, người dân cũng dần thay đổi cách đánh bắt cá hiện đại nên các ngư cụ như đó không còn được sử dụng rộng rãi. Tuy vậy, nghề đan đó ở Thủ Sỹ không vì thế mà bị mai một. Từ một ngư cụ bình dân, giờ đây, những chiếc đó, chiếc rọ trở thành một sản phẩm được ưa chuộng trong lĩnh vực mỹ thuật, nội thất, tạo nên một không gian độc đáo đậm chất thôn quê.

Một ngày đến với Thủ Sỹ, lạc vào một không gian xưa, trò chuyện, tìm hiểu về một làng nghề truyền thống lâu đời thực sự là một trải nghiệm quý báu mà các bạn trẻ nên có trong đời!